न्याय, सेवा,शिक्षण आणि सामाजिक बांधिलकी यांचा सुंदर संगम

संघर्षनामा वृत्तसेवा । अहिल्यानगर

दि . २२ ऑक्टोबर २०२६

विशेष वाढदिवस लेख -ॲड .महेश शिंदे

काही व्यक्तिमत्त्वे आपल्या कर्तृत्वाने समाजात स्वतःची वेगळी ओळख निर्माण करतात, तर काही व्यक्तिमत्त्वे आपल्या कार्यातून असंख्य लोकांच्या जीवनात आशेचा किरण निर्माण करतात. समाजातील वंचित, गरजू आणि दुर्बल घटकांना न्याय मिळवून देण्यासाठी धडपडणारे, शिक्षणाच्या माध्यमातून समाजपरिवर्तनाचे स्वप्न पाहणारे आणि सामाजिक बांधिलकी जपत जनसेवेचा वसा घेतलेले व्यक्तिमत्त्व म्हणजे ॲड. प्रशांत गणपत साळुंके!

त्यांच्या वाढदिवसानिमित्त त्यांच्या जीवनप्रवासाचा, शैक्षणिक वाटचालीचा, न्यायसेवेचा आणि सामाजिक योगदानाचा आढावा घेणे म्हणजे एका ध्येयवेड्या व्यक्तिमत्त्वाच्या कार्याचा गौरव करण्यासारखेच आहे.

संघर्षातून घडलेले व्यक्तिमत्त्व, संस्कारांतून रुजलेली समाजसेवा!

२२ ऑक्टोबर १९७६ रोजी जम्मू-काश्मीरमधील उधमपूर येथे प्रशांत गणपत साळुंके यांचा जन्म झाला. त्यांचे वडील गणपत रामचंद्र साळुंके हे भारतीय वायुसेनेत कॉर्पोरल पदावर कार्यरत होते, तर आई गीताताई गणपत साळुंके या जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळेत मुख्याध्यापिका म्हणून कार्यरत होत्या.

वडिलांकडून शिस्त, कर्तव्यनिष्ठा आणि देशसेवेचे संस्कार, तर आईकडून शिक्षण, संवेदनशीलता आणि माणुसकीचे धडे त्यांना मिळाले. या संस्कारांच्या भक्कम पायावरच त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाची जडणघडण झाली.

बंधू लोकेंद्र गणपत साळुंके आणि भगिनी डॉ. अनिता मनोहर सोनवणे यांच्या स्नेहपूर्ण सहवासात त्यांचा कौटुंबिक प्रवास समृद्ध झाला.

महाराष्ट्रात आल्यानंतर पुण्यातील घोरपडे पेठ परिसरात त्यांचे वास्तव्य होते. पुण्याच्या शैक्षणिक आणि सामाजिक वातावरणात त्यांची वैचारिक जडणघडण झाली. समाजातील विविध प्रश्न जवळून अनुभवताना त्यांच्या मनात समाजासाठी काहीतरी करण्याची तळमळ निर्माण झाली.

शिक्षणातून ज्ञानाची शिदोरी, समाजकार्यातून कर्तृत्वाची भरारी!

शिक्षण हे केवळ स्वतःच्या प्रगतीचे साधन नसून समाजाच्या उन्नतीचे प्रभावी माध्यम आहे, हा विचार त्यांच्या जीवनप्रवासात प्रकर्षाने दिसून येतो.

पुण्यातील नामांकित सर परशुरामभाऊ महाविद्यालयातून त्यांनी समाजशास्त्र विषयातील विशेष अभ्यासासह बी.ए. ही पदवी प्राप्त केली. त्यानंतर कर्वे इन्स्टिट्यूट ऑफ सोशल सायन्सेसमधून समाजकार्य विषयातील पदव्युत्तर पदवी (एम.एस.डब्ल्यू.) संपादन केली.

समाजातील प्रश्नांचा अभ्यास, मानवी नात्यांचे आकलन आणि दुर्बल घटकांच्या समस्यांची जाणीव या गोष्टींनी त्यांच्या सामाजिक दृष्टिकोनाला व्यापकता दिली.

त्यानंतर यशवंतराव चव्हाण लॉ कॉलेजमधून त्यांनी विधी शाखेचे शिक्षण पूर्ण केले. कायद्याच्या अभ्यासातून न्यायव्यवस्थेची तत्त्वे समजून घेत त्यांनी वकिली क्षेत्रात प्रवेश केला.

कोरोना महामारीच्या काळातही ज्ञानार्जनाची वाट न सोडता त्यांनी पत्रकारिता आणि जनसंवाद क्षेत्रातील डिप्लोमा पूर्ण केला. समाजकार्य, कायदा आणि पत्रकारिता या तिन्ही क्षेत्रांतील ज्ञानाचा समन्वय त्यांच्या कार्याला अधिक व्यापक बनवतो.

न्यायाच्या मंदिरातील निष्ठावंत सेवक!

सन २००३ पासून पुणे जिल्हा न्यायालय आणि अधीनस्थ न्यायालयांमध्ये वकिली व्यवसाय करताना ॲड. प्रशांत साळुंके यांनी कायद्याच्या विविध क्षेत्रांत काम केले आहे.

दिवाणी, फौजदारी, ग्राहक न्यायालय, सहकारी न्यायालय, कर्ज वसुली न्यायाधिकरण तसेच महसूलविषयक प्रकरणांमध्ये त्यांनी कामाचा अनुभव संपादन केला आहे.

कायद्याचे ज्ञान, विषयाचा सखोल अभ्यास आणि न्याय मिळवून देण्याची तळमळ या गुणांच्या बळावर त्यांनी वकिली क्षेत्रात आपली स्वतंत्र ओळख निर्माण केली आहे.

भारत सरकारच्या नोटरी पदावर कार्यरत असण्याबरोबरच मध्य रेल्वेच्या पुणे विभागाशी संबंधित कायदेशीर कामकाजात त्यांनी योगदान दिले आहे. त्यांच्या जीवनप्रवासातील आणखी एक महत्त्वाचा पैलू म्हणजे भारतीय रेल्वे कॅटरिंग अँड टुरिझम कॉर्पोरेशन (IRCTC) शी संबंधित कायदेशीर कामकाजाचा अनुभव.

महाराष्ट्र शासनाच्या सहकार विभागाशी संबंधित चौकशी अधिकारी म्हणूनही त्यांनी काम केले आहे. जिल्हा विधी सेवा प्राधिकरणाशी संबंधित पॅनेल वकील आणि पुणे जिल्हा न्यायालयातील मध्यस्थ म्हणून केलेले कार्य त्यांच्या व्यावसायिक अनुभवाची व्याप्ती दर्शवते.

वकिली हा त्यांच्यासाठी केवळ व्यवसाय नसून न्याय, कर्तव्य आणि सामाजिक उत्तरदायित्व यांचा समन्वय साधण्याचा मार्ग आहे.

शिक्षणक्षेत्रातील योगदान : ज्ञानदानातून समाजनिर्मिती!

ॲड. प्रशांत साळुंके यांच्या व्यक्तिमत्त्वातील महत्त्वाचा पैलू म्हणजे अध्यापनाची आवड.

यशवंतराव चव्हाण महाराष्ट्र मुक्त विद्यापीठाशी संबंधित अध्यापन कार्यासह त्यांनी पुण्यातील विविध शैक्षणिक संस्थांमध्ये व्याख्याता म्हणून योगदान दिले आहे.

ए.आय.एस.एस.एम.एस. अभियांत्रिकी महाविद्यालय, एस.पी. महाविद्यालय आणि इतर शैक्षणिक संस्थांमध्ये समाजशास्त्र, समाजकार्य व सामाजिक शास्त्रांशी संबंधित विषयांचे अध्यापन करण्याचा त्यांना अनुभव आहे.

विद्यार्थ्यांना केवळ पुस्तकी ज्ञान न देता सामाजिक जाणीव, जबाबदारीची भावना आणि जीवनाकडे सकारात्मक दृष्टिकोन देण्याचा त्यांचा प्रयत्न राहिला आहे.

कारण त्यांच्या दृष्टीने शिक्षण म्हणजे केवळ पदवी मिळवणे नव्हे, तर सुजाण नागरिक आणि संवेदनशील समाज घडवण्याचे साधन होय.

सामाजिक संस्थांच्या माध्यमातून जनसेवेचा वसा!

समाजातील विविध घटकांच्या प्रश्नांना समजून घेत त्यावर विधायक मार्गाने काम करण्याची भूमिका ॲड. प्रशांत साळुंके यांनी सातत्याने जोपासली आहे.

सरहद संस्था, स्वरगंधार संस्था आणि जनहित फाउंडेशन यांसारख्या संस्थांशी संबंधित सामाजिक कार्यात त्यांनी सहभाग घेतला आहे.

जनस्वराज सोशल अँड वेल्फेअर फाउंडेशन, महाराष्ट्र राज्य या संस्थेचे संस्थापक अध्यक्ष म्हणून ते सामाजिक आणि शैक्षणिक कार्यात योगदान देत आहेत.

समाजातील गरजू घटकांपर्यंत मदतीचा हात पोहोचवणे, शैक्षणिक जाणीव वाढवणे, सामाजिक प्रश्नांवर विधायक भूमिका घेणे आणि लोकसहभागातून समाजविकास साधणे, या दिशेने संस्थात्मक कार्याचे महत्त्व अधोरेखित होते.

जय असोसिएशन ऑफ एनजीओज, महाराष्ट्र राज्याचे उपाध्यक्ष तसेच विविध सामाजिक आणि स्वयंरोजगारविषयक उपक्रमांशी संबंधित पदांवर त्यांनी काम केले आहे.

डायनॅमिक सेल्फ डिफेन्स अकॅडमीशी संबंधित कार्य, सामाजिक संस्थांना कायदेशीर मार्गदर्शन आणि विद्यार्थी सुरक्षा व विकासाशी निगडित उपक्रमांतील सहभाग यांमधून त्यांची सामाजिक बांधिलकी दिसून येते.

समाजासाठी काम करताना केवळ समस्या मांडणे पुरेसे नसते; त्या सोडविण्यासाठी पुढाकार घेणे आवश्यक असते. याच विचाराने प्रेरित होऊन त्यांनी सामाजिक क्षेत्रात आपला प्रवास सुरू ठेवला आहे.

पत्रकारितेची दृष्टी, समाजजागृतीची भूमिका!

पत्रकारिता ही समाजाचा आरसा मानली जाते. समाजातील प्रश्नांना वाचा फोडणे, लोकशाही मूल्यांची जपणूक करणे आणि जनतेच्या प्रश्नांना व्यासपीठ मिळवून देणे ही पत्रकारितेची महत्त्वाची भूमिका आहे.

ॲड. प्रशांत साळुंके यांनी पत्रकारितेचे शिक्षण घेतले असून दैनिक पुणे वैभवशी सहसंपादक म्हणूनही त्यांचे नाव जोडले गेले आहे.

कायदा, समाजकार्य आणि पत्रकारिता या क्षेत्रांतील अनुभवांचा समन्वय साधण्याची क्षमता त्यांच्या कार्याला वेगळे परिमाण देते.

न्यायालयात कायद्याच्या माध्यमातून, समाजात सामाजिक उपक्रमांच्या माध्यमातून आणि जनसंवादातून जनजागृती करण्याचा प्रयत्न ही त्यांच्या कार्याची वैशिष्ट्यपूर्ण बाजू आहे.

कुटुंबाचा भक्कम आधार : यशामागील प्रेरणाशक्ती!

कोणत्याही व्यक्तीच्या यशामागे तिच्या कुटुंबाचा मोलाचा वाटा असतो. व्यावसायिक जबाबदाऱ्या, सामाजिक उपक्रम आणि कौटुंबिक जीवन यांचा समतोल साधताना कुटुंबाची साथ माणसाला नवी ऊर्जा देते.

ॲड. प्रशांत साळुंके यांच्या जीवनप्रवासात त्यांच्या पत्नी राजश्री प्रशांत साळुंके यांची साथ मोलाची राहिली आहे.

मुलगा हिमांशू प्रशांत साळुंके हा संगणक अभियांत्रिकीच्या अंतिम वर्षात शिक्षण घेत आहे, तर कन्या गार्गी प्रशांत साळुंके इयत्ता अकरावीत शिकत आहे.

कुटुंबीयांचे प्रेम, सहकार्य आणि विश्वास हीच त्यांच्या सामाजिक व व्यावसायिक वाटचालीतील मोठी शक्ती आहे.

समाजासाठी धडपडताना कुटुंबाच्या आनंदाची, मुलांच्या शिक्षणाची आणि नात्यांतील आपुलकीची जपणूक करणे, हीसुद्धा जीवनातील महत्त्वाची जबाबदारी आहे.

व्यक्तिमत्त्वाचा गौरव : पदांपेक्षा मोठी असते कार्याची उंची!

एखाद्या व्यक्तीचे मोठेपण केवळ तिच्या नावापुढे लागलेल्या पदव्या, पदे किंवा अधिकारांवरून ठरत नाही. त्या व्यक्तीने आपल्या ज्ञानाचा उपयोग समाजासाठी किती केला, लोकांच्या प्रश्नांशी किती आत्मीयतेने नाते जोडले आणि आपल्या कर्तृत्वातून किती सकारात्मक प्रेरणा दिली, यावर तिच्या व्यक्तिमत्त्वाची उंची ठरते.

ॲड. प्रशांत गणपत साळुंके यांच्या जीवनप्रवासात शिक्षण, कायदा, अध्यापन, पत्रकारिता आणि समाजकार्य या विविध क्षेत्रांचा समन्वय दिसून येतो.

त्यांच्या वाढदिवसानिमित्त त्यांच्या कार्याचा गौरव करताना सामाजिक क्षेत्रात अधिक व्यापक योगदान देण्याची, नव्या पिढीला प्रेरणा देण्याची आणि जनसेवेच्या माध्यमातून समाजहित साधण्याची त्यांची वाटचाल अशीच सुरू राहो, हीच सदिच्छा!

॥ वाढदिवसानिमित्त खास कविता ॥

ध्येयवेड्या माणसाला सलाम!

न्यायाची मशाल हाती घेऊन,

चालतो जो सत्याच्या वाटेने;

दुःखितांच्या डोळ्यांतील अश्रू पुसतो,

माणुसकीच्या नात्याने!

ज्ञानाची शिदोरी, विचारांची उंची,

समाजसेवेचा ध्यास महान;

शिक्षण, न्याय अन् जनहितासाठी,

झटते एक कर्तृत्ववान मन!

वकिलीच्या क्षेत्रात ज्ञानाचा सागर,

समाजकार्यात सेवाभाव अपार;

जनस्वराजच्या माध्यमातून,

समाजहिताचा ध्यास साकार!

वडिलांच्या शिस्तीचा वारसा,

आईच्या संस्कारांची शान;

पत्नीच्या साथीने जीवन फुलले,

कुटुंबाचा लाभला सन्मान!

जन्मदिनाचा हा मंगल सोहळा,

आनंद घेऊन येवो हजार;

आरोग्य, यश, कीर्ती लाभो,

पूर्ण होवोत संकल्प साकार!

सेवेच्या वाटेवर चालत राहा,

ज्ञानदीप अखंड तेवत ठेवा;

समाजाच्या या विशाल परिवारात,

प्रेरणेचे स्थान मिळवत राहा!

ॲड. प्रशांत गणपत साळुंके ,

आपणांस वाढदिवसाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

आपल्या हातून न्यायसेवा, समाजसेवा आणि शैक्षणिक कार्य असेच घडत राहो. आपल्या जीवनात सुख, समाधान, उत्तम आरोग्य, समृद्धी आणि यशाची नवनवी शिखरे प्राप्त होवोत, हीच मनःपूर्वक सदिच्छा!

 वाढदिवसानिमित्त शुभेच्छा संदेश

न्यायनिष्ठ वकील, संवेदनशील समाजसेवक, अनुभवी मार्गदर्शक आणि शिक्षणप्रेमी व्यक्तिमत्त्व ॲड. प्रशांत गणपत साळुंके यांना वाढदिवसाच्या मनःपूर्वक शुभेच्छा!

आपल्या ज्ञानाचा प्रकाश समाजातील शेवटच्या घटकापर्यंत पोहोचो, आपल्या कार्यातून नव्या पिढीला प्रेरणा मिळो आणि आपल्या हातून समाजहिताची अनेक विधायक कामे घडोत.

आपले आयुष्य आनंदाने फुलो, कर्तृत्वाला नवी उंची मिळो आणि जनसेवेचा आपला प्रवास सदैव यशस्वी होवो!