मैत्रीचा सुगंध २६ वर्षांचा…! राम-लक्ष्मणासारखी अतूट मैत्री, समाजसेवेचा ध्यास आणि विश्वासाच्या नात्याचा गौरव!

संघर्षनामा वृतसेवा । अहिल्यानगर 

दि . २२ऑक्टोबर २०२६

वृतविशेष - ॲड. महेश शिंदे

ॲड. प्रशांत गणपत साळुंके यांच्या वाढदिवसानिमित्त एका जिवाभावाच्या मित्राने शब्दबद्ध केलेला स्नेहप्रवास…

काही नाती रक्ताची असतात, काही नाती व्यवहाराची असतात; पण काही नाती अशी असतात, जी विश्वासाच्या धाग्याने विणली जातात, सहकार्याच्या बळावर फुलतात आणि काळाच्या प्रत्येक कसोटीवर अधिकाधिक घट्ट होत जातात. अशी नाती केवळ आयुष्य सुंदर करत नाहीत, तर जगण्याला एक नवा अर्थ देतात. माझे आणि ॲड. प्रशांत गणपत साळुंके यांचे मैत्रीचे नाते हे अशाच एका सुंदर, निर्मळ आणि अतूट ऋणानुबंधाचे प्रतीक आहे!

एका मुलाखतीतून सुरू झालेला मैत्रीचा अविस्मरणीय प्रवास!

सन २००० हे वर्ष माझ्या आयुष्यातील एका अविस्मरणीय नात्याची सुरुवात करणारे ठरले. पुण्यात एका नोकरीच्या मुलाखतीसाठी मी आणि ॲड. प्रशांत गणपत साळुंके एकाच ठिकाणी आलो होतो. दोघांनीही समाजकार्य विषयातील पदव्युत्तर पदवी अर्थात मास्टर ऑफ सोशल वर्क (एम.एस.डब्ल्यू.) प्राप्त केली होती. समाजासाठी काहीतरी करण्याची तळमळ, माणसांप्रती असलेली संवेदनशीलता आणि समाजकार्याची आवड या समान धाग्यांनी आमच्या विचारांना एकत्र आणले.

त्या दिवशी सकाळी नऊ वाजता सर्वप्रथम माझी मुलाखत झाली. मी अहिल्यानगर येथील समाजकार्य महाविद्यालयातून समाजकार्याची पदव्युत्तर पदवी प्राप्त केली होती, तर प्रशांत साळुंके यांनी पुण्यातील कर्वे इन्स्टिट्यूट ऑफ सोशल सायन्सेसमधून एम.एस.डब्ल्यू.चे शिक्षण पूर्ण केले होते. त्यांची मुलाखत दुपारी चार वाजता झाली.

दिवसभर झालेल्या मुलाखतींमधून निवड झालेल्या उमेदवारांमध्ये योगायोगाने आम्ही दोघेच होतो!

काळाच्या ओघात पाहता हा निव्वळ योगायोग नव्हता, तर एका सुंदर मैत्रीच्या नात्याची ती नांदी होती, असे आज मनापासून वाटते.

त्या दिवशी सुरू झालेली ओळख हळूहळू मैत्रीत रूपांतरित झाली. आणि आज तब्बल २६ वर्षांनंतरही त्या मैत्रीतील आपुलकी, विश्वास, जिव्हाळा आणि सहकार्य यांचा सुगंध तितकाच दरवळत आहे.

पुणे अनोळखी होते, पण मित्राचा आधार परिचयाचा होता!

अहिल्यानगरहून पुण्यात प्रथमच आलेल्या माझ्यासाठी पुणे हे शहर नवीन होते. तेथील रस्ते, बसप्रवास, शाळा-महाविद्यालये, विविध कार्यालये, संस्थांची ठिकाणे आणि दैनंदिन कामकाजाची पद्धत या सगळ्यांची माहिती करून घेणे हे सुरुवातीला आव्हानात्मक होते.

मात्र, पुण्यातीलच रहिवासी असलेल्या प्रशांत साळुंके यांनी मला या प्रवासात मोलाची साथ दिली. पुण्यातील रस्त्यांची खडान्खडा माहिती, विविध संस्थांशी असलेला संपर्क, वेगवेगळ्या ठिकाणी जाण्या-येण्यासाठी केलेले मार्गदर्शन आणि कामाच्या अनुषंगाने केलेले सहकार्य यांमुळे माझ्यासाठी पुण्यातील वाटचाल सुलभ झाली.

नवीन शहरात एखादी व्यक्ती आपल्याला मार्ग दाखवते, तेव्हा ती केवळ रस्ता सांगत नसते; ती आपल्या मनातील अनोळखीपणाची भीतीही दूर करत असते.

प्रशांत साळुंके यांनी मला दिलेला आधार असाच होता. त्यांच्या सहकार्यामुळे काम करताना आत्मविश्वास वाढला आणि सामाजिक क्षेत्रातील जबाबदाऱ्या पार पाडणे अधिक सोपे झाले.

मित्र तोच, जो आपल्या अडचणींच्या वेळी केवळ सहानुभूती व्यक्त करत नाही, तर त्या अडचणी सोडवण्यासाठी आपल्या खांद्याला खांदा लावून उभा राहतो!

समाजकार्याच्या वाटेवर खांद्याला खांदा लावून!

समाजकार्य हे आमच्या दोघांच्या आयुष्याचे समान ध्येय होते. समाजातील वंचित घटक, गरजू व्यक्ती, रस्त्यावरील मुले आणि विविध सामाजिक प्रश्न यांच्याशी निगडित काम करताना आम्हाला एकत्र काम करण्याची संधी मिळाली.

पुणे स्टेशनजवळ आरोग्यविषयक प्रकल्प राबवणाऱ्या संस्थेत आम्ही दोघांनी मेडिकल सोशल वर्कर म्हणून काम केले. आरोग्यविषयक समस्या, रुग्णांच्या अडचणी आणि त्यांच्या सामाजिक परिस्थितीशी संबंधित प्रश्न समजून घेताना आम्ही एकमेकांच्या अनुभवांतून शिकत गेलो.

संस्थेच्या माध्यमातून रस्त्यावरील मुले आणि वस्तीतील मुलांसाठी राबवण्यात येणाऱ्या प्रकल्पांमध्येही आम्ही एकत्र काम केले. त्यानंतर चंदननगर येथील शैक्षणिक संस्थेतही सोबत काम करण्याची संधी मिळाली.

या कामातून आम्हाला केवळ व्यावसायिक अनुभव मिळाला नाही, तर समाजाकडे पाहण्याची संवेदनशील दृष्टी अधिक व्यापक झाली.

समाजकार्य करताना अनेकदा मर्यादित साधने, प्रतिकूल परिस्थिती, तातडीच्या जबाबदाऱ्या आणि अनपेक्षित अडचणींचा सामना करावा लागतो. अशा वेळी एकमेकांच्या अनुभवांचा उपयोग करून घेणे आणि एकमेकांना मदत करणे हे आमच्या कामाचे वैशिष्ट्य राहिले.

आम्हा दोघांनाही इमर्जन्सी सर्व्हिसशी संबंधित कामाच्या जबाबदाऱ्या होत्या. त्यामुळे कामातील अडचणी, तातडीचे प्रसंग आणि आवश्यक समन्वय यांमध्ये परस्पर सहकार्याचे महत्त्व आम्ही जवळून अनुभवले.

त्या दिवसांत तयार झालेली सहकार्याची भावना पुढेही आमच्या मैत्रीचा अविभाज्य भाग बनली.

समाजकार्यापासून कायद्याच्या क्षेत्रापर्यंतचा प्रवास!

आमच्या मैत्रीतील आणखी एक महत्त्वाचा समान धागा म्हणजे शिक्षणाची ओढ आणि ज्ञानाच्या माध्यमातून स्वतःला अधिक सक्षम करण्याची जिद्द.

समाजकार्याच्या क्षेत्रात काम करत असतानाच आम्ही दोघांनी कायद्याचे शिक्षण पूर्ण केले. प्रशांत साळुंके यांनी पुण्यातून एलएल.बी.चे शिक्षण घेतले, तर मी अहिल्यानगर येथील न्यू लॉ कॉलेजमधून कायद्याची पदवी संपादन केली.

समाजकार्यामुळे समाजातील प्रश्नांचे मानवी पैलू समजले, तर कायद्याच्या शिक्षणामुळे त्या प्रश्नांकडे न्यायाच्या आणि घटनात्मक मूल्यांच्या दृष्टिकोनातून पाहण्याची संधी मिळाली.

समाजातील दुर्बल घटकांना मदत करणे, सामाजिक संस्थांना मार्गदर्शन करणे आणि गरजू व्यक्तींना योग्य दिशा दाखवणे या बाबतीत आमच्या दोघांच्या शैक्षणिक आणि व्यावसायिक अनुभवांचा उपयोग होत राहिला.

पुढे आमच्या दोघांचीही भारत सरकारच्या नोटरी पब्लिक पदावर नियुक्ती झाली. तसेच न्यायव्यवस्थेशी संबंधित कामकाजातही आम्हाला महत्त्वाच्या जबाबदाऱ्या पार पाडण्याची संधी मिळाली.

पुणे येथील न्यायालयीन कामकाजाशी संबंधित विधी पॅनेलवर प्रशांत साळुंके यांची निवड झाली, तर अहिल्यानगर येथे विधी सेवा प्राधिकरणाच्या पॅनेलवर काम करण्याची संधी मला मिळाली.

आमच्या दोघांच्या कार्याची दखल घेतली जाणे, ही आमच्यासाठी समाधानाची आणि अभिमानाची बाब आहे.

मैत्रीचे खरे सौंदर्य असेच असते—एकमेकांच्या यशाचा आनंद स्वतःच्या यशाइतक्याच मनापासून साजरा करणे आणि एकमेकांच्या प्रगतीत समाधान शोधणे!

केवळ मित्र नव्हे, तर दोन कुटुंबांना जोडणारे ऋणानुबंध!

काळ पुढे सरकत गेला, जबाबदाऱ्या वाढत गेल्या, कामाचे स्वरूप बदलत गेले; पण आमच्या मैत्रीतील जिव्हाळा मात्र कायम राहिला.

मैत्रीचे रूपांतर हळूहळू कौटुंबिक नातेसंबंधांत झाले. आमच्या दोन्ही कुटुंबांमध्ये आपुलकीचे आणि विश्वासाचे संबंध निर्माण झाले. एकमेकांच्या कुटुंबातील सदस्यांशीही जिव्हाळ्याचे ऋणानुबंध तयार झाले.

आयुष्यात सुखाचे क्षण आले, तेव्हा आनंद वाटून घेण्यासाठी आम्ही एकमेकांच्या सोबत होतो. अडचणी आल्या, तेव्हाही एकमेकांना धीर देण्यासाठी आणि मार्गदर्शन करण्यासाठी आम्ही उपलब्ध राहिलो.

आजही कोणत्याही वेळी एकमेकांची खुशाली विचारणे, संवाद साधणे, कामाच्या संदर्भात चर्चा करणे आणि कौटुंबिक सुखदुःखांत सहभागी होणे हे आमच्या मैत्रीचे नित्याचे स्वरूप आहे.

आज प्रशांत साळुंके पुण्यात वास्तव्यास असले, तरी अंतरामुळे आमच्या नात्यात कधी दुरावा निर्माण झाला नाही. कारण मैत्रीचे नाते अंतराने नव्हे, तर अंतःकरणाने जपले जाते.

रक्ताच्या नात्यांइतकेच घट्ट होणारे काही ऋणानुबंध असतात. त्यांना नावाची गरज नसते; कारण त्यांची ओळखच विश्वास, प्रेम आणि आपुलकी असते.

रात्री-अपरात्री धावून येणारा मित्र!

प्रशांत साळुंके यांच्या व्यक्तिमत्त्वातील मला सर्वाधिक भावणारा गुण म्हणजे त्यांची मदतीची तत्परता.

एखादी अडचण आली, एखाद्या प्रश्नावर मार्गदर्शन हवे असले किंवा मनात संभ्रम निर्माण झाला, तर प्रशांत यांच्याशी संवाद साधता येतो, ही खात्री माझ्या मनात कायम असते.

रात्री-अपरात्री मदतीसाठी धावून येणारा, अडचणीच्या काळात धीर देणारा आणि कोणत्याही परिस्थितीत शांतपणे मार्ग काढण्यासाठी समुपदेशन करणारा मित्र लाभणे, हे आयुष्यातील मोठे भाग्य आहे.

त्यांच्या स्वभावातील समंजसपणा, माणसांना समजून घेण्याची वृत्ती, सामाजिक प्रश्नांबद्दलची संवेदनशीलता आणि संवादातून मार्ग शोधण्याची क्षमता मला नेहमीच भावली आहे.

एखाद्या व्यक्तीचे मोठेपण केवळ तिच्या पदव्या, पदे किंवा अधिकारांवरून ठरत नाही. तर ती व्यक्ती इतरांच्या आयुष्यात किती विश्वास निर्माण करते, अडचणीच्या वेळी किती आधार देते आणि आपल्या वागण्यातून किती माणुसकी जपते, यावर तिच्या व्यक्तिमत्त्वाची खरी उंची ठरते.

या निकषांवर प्रशांत साळुंके यांचे व्यक्तिमत्त्व मला नेहमीच आदरणीय वाटते.

सामाजिक कार्यातील समान ध्यास!

समाजकार्याशी जोडलेले नाते आम्ही आजही जपले आहे. सामाजिक संस्थांना मार्गदर्शन करणे, विविध उपक्रमांमध्ये सहभागी होणे, समाजसुधारकांच्या जयंतीनिमित्त आयोजित कार्यक्रमांना उपस्थित राहणे आणि सामाजिक, शैक्षणिक, सांस्कृतिक, धार्मिक तसेच पत्रकारिता क्षेत्रांत उल्लेखनीय कार्य करणाऱ्या व्यक्तींचा गौरव करणे, अशा विविध उपक्रमांमध्ये आम्ही सातत्याने सहभागी होत आलो आहोत.

समाजात चांगले काम करणाऱ्या व्यक्तींना प्रोत्साहन मिळावे, सामाजिक संस्थांना योग्य मार्गदर्शन लाभावे आणि समाजहिताचे उपक्रम अधिक व्यापक व्हावेत, ही आमच्या दोघांचीही भूमिका राहिली आहे.

समाजासाठी काम करताना प्रसिद्धीपेक्षा कामाला महत्त्व देणे, पदापेक्षा जबाबदारीची जाणीव ठेवणे आणि वैयक्तिक प्रगतीसोबत सामाजिक बांधिलकी जपणे, या मूल्यांना आम्ही आमच्या परीने महत्त्व देत आलो आहोत.

आजही विविध सामाजिक संस्थांना मार्गदर्शन करण्याचे कार्य माझ्याकडून सुरू आहे. या वाटचालीत प्रशांत साळुंके यांच्यासारख्या अनुभवी, सहकार्यशील आणि संवेदनशील मित्राचा संवाद व सहवास मोलाचा वाटतो.

२६ वर्षांची मैत्री : काळ बदलला, पण नातं नाही!

सन २००० मध्ये एका मुलाखतीच्या निमित्ताने सुरू झालेली आमची ओळख आज २६ वर्षांच्या अखंड मैत्रीत रूपांतरित झाली आहे.

या प्रवासात अनेक चढउतार आले. आयुष्यातील विविध खाचखळगे अनुभवले. अडचणींचा सामना केला. यशाचे क्षण अनुभवले. कामाच्या क्षेत्रात नवनवीन जबाबदाऱ्या स्वीकारल्या. शिक्षणाच्या माध्यमातून स्वतःला अधिक सक्षम केले.

मात्र, या सगळ्या बदलांमध्ये एक गोष्ट कायम राहिली—आमच्या मैत्रीतील विश्वास!

काळाच्या ओघात अनेक ओळखी मागे पडतात. व्यस्ततेमुळे संवाद कमी होतो. अंतरामुळे भेटीगाठी कमी होतात. पण काही मैत्री अशी असते, की संवादातील खंड पडला तरी आपुलकीचा धागा तुटत नाही.

आमच्या मैत्रीचे नाते असेच आहे.

आज मागे वळून पाहताना त्या २००० सालच्या मुलाखतीचा दिवस आठवतो आणि मन आनंदाने भरून येते. त्या दिवशी आम्ही दोघे निवडले गेलो, एवढाच तो प्रसंग नव्हता; तर आयुष्याच्या प्रवासात एकमेकांना साथ देणाऱ्या मित्राची भेट घडवून आणणारा तो अविस्मरणीय क्षण होता.

म्हणूनच आमची मैत्री मला राम-लक्ष्मणाच्या नात्याची आठवण करून देते. एकमेकांप्रती निष्ठा, विश्वास, संकटात साथ आणि नात्यातील अढळपणा ही या उपमेची भावना आहे.

आमची मैत्री भविष्यातही अशीच टिकून राहावी, तिच्यातील आपुलकी पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचावी आणि आमच्या हातून समाजहिताची अधिकाधिक कामे घडावीत, हीच मनापासून इच्छा!

 वाढदिवसानिमित्त जिवलग मित्रासाठी चार ओळी 

नातं नाही रक्ताचं, तरी जीवाभावाचं आहे,

मैत्रीच्या प्रत्येक क्षणात विश्वासाचं गाव आहे.

संकटात साथ देणारा, सुखात आनंद मानणारा,

प्रशांतसारखा मित्र लाभणं, हे भाग्यच मोठं आहे!

वाढदिवसाच्या मनःपूर्वक शुभेच्छा, प्रिय मित्रा!

प्रिय प्रशांत,

तुझ्या वाढदिवसानिमित्त तुला शुभेच्छा देताना मनात अनेक आठवणींचा कल्लोळ दाटून आला आहे. सन २००० मध्ये सुरू झालेला आपला मैत्रीचा प्रवास आज २६ वर्षांनंतरही तितकाच जिवंत, तितकाच आपुलकीचा आणि तितकाच विश्वासपूर्ण आहे, याचा मनापासून आनंद वाटतो.

तुझ्या आयुष्यात सुख, समाधान, उत्तम आरोग्य आणि समृद्धी नांदो. वकिली क्षेत्रात तुझी प्रगती अशीच होत राहो. सामाजिक कार्याला नवनवी दिशा मिळो. तुझ्या अनुभवाचा, ज्ञानाचा आणि मार्गदर्शनाचा लाभ समाजातील अधिकाधिक लोकांना मिळो.

तुझ्या कुटुंबात सदैव आनंद, प्रेम आणि समाधान नांदो. तुझ्या सर्व विधायक संकल्पांना यश मिळो आणि तुझ्या हातून समाजहिताची अनेक कामे घडोत.

मैत्रीच्या या २६ वर्षांच्या प्रवासात तू दिलेली साथ, जपलेला विश्वास आणि निर्माण केलेले ऋणानुबंध माझ्यासाठी अनमोल आहेत. आपल्या मैत्रीचा हा सुगंध असाच आयुष्यभर दरवळत राहो!

वाढदिवसाच्या मनःपूर्वक शुभेच्छा, प्रिय मित्रा ॲड. प्रशांत गणपत साळुंके!

आपला जिवलग मित्र,

मनःपूर्वक शुभेच्छांसह!