नटसम्राट काळाच्या पडद्याआड! नाना पाटेकर यांचे निधन

संघर्षनामा वृत्तसेवा । मुंबई 

 दि. ८ ऑक्टोबर २०२६

प्रतिनिधी,

मराठी आणि हिंदी चित्रपटसृष्टीतील आपल्या दमदार अभिनयाने, भारदस्त आवाजाने, रोखठोक संवादफेकीने आणि प्रत्येक भूमिकेला जिवंत करण्याच्या विलक्षण क्षमतेने कोट्यवधी प्रेक्षकांच्या मनावर अधिराज्य गाजविणारे ज्येष्ठ अभिनेते नाना पाटेकर यांचे गुरुवारी (दि. ८ ऑक्टोबर) पहाटे गोवा येथे निधन झाले. ते ७५ वर्षांचे होते. त्यांच्या निधनाने केवळ चित्रपटसृष्टीच नव्हे, तर नानांना आपल्या कुटुंबातीलच एक सदस्य मानणारा सर्वसामान्य रसिकही अक्षरशः सुन्न झाला आहे.

गोव्यातील डोना पावला येथील निवासस्थानी नाना पाटेकर बेशुद्ध अवस्थेत आढळले. त्यांना तातडीने रुग्णालयात दाखल करण्यात आले. वैद्यकीय पथकाने त्यांना वाचविण्यासाठी सुमारे ४५ मिनिटे CPR देण्याचे शर्थीचे प्रयत्न केले; मात्र उपचारांना प्रतिसाद न मिळाल्याने पहाटे ५.२० वाजता त्यांना मृत घोषित करण्यात आले.

पडद्यावरचा कलाकार नव्हे, प्रत्येकाच्या मनातील नाना : -नाना पाटेकर हे केवळ अभिनेता नव्हते; ते एक भावविश्व होते. त्यांच्या आवाजातील धार, डोळ्यांतील भाव, चेहऱ्यावरील शांतता आणि संवादातील आक्रमकता प्रेक्षकांना अक्षरशः खिळवून ठेवत असे. त्यांनी नायक, खलनायक, संवेदनशील व्यक्ती, पोलीस अधिकारी, सामान्य माणूस, विनोदी व्यक्तिरेखा अशा असंख्य भूमिका साकारताना प्रत्येक पात्राला स्वतःची ओळख दिली.

परिंदा, प्रहार, क्रांतिवीर, अग्निसाक्षी, खामोशी, अब तक छप्पन, वेलकम यांसारख्या चित्रपटांतील त्यांच्या भूमिका आजही प्रेक्षकांच्या स्मरणात आहेत. विशेषतः नटसम्राट या मराठी चित्रपटातील त्यांचा अभिनय म्हणजे त्यांच्या कारकिर्दीतील एक अजरामर अध्याय ठरला. राष्ट्रीय पुरस्कारांनी गौरवले गेलेले आणि पद्मश्रीने सन्मानित झालेले नाना पाटेकर भारतीय अभिनयविश्वातील अत्यंत वैशिष्ट्यपूर्ण कलाकार म्हणून कायम स्मरणात राहतील.

संवाद संपला… पण आवाज कायम घुमत राहील! :-नानांचा अभिनय पाहताना प्रेक्षकांना कधी वाटायचे की हा अभिनय नाही, तर आपल्या आजूबाजूला घडणारे वास्तवच पडद्यावर उतरले आहे. त्यांच्या संवादात केवळ शब्द नव्हते; त्यात राग होता, वेदना होती, माणुसकी होती, संघर्ष होता आणि व्यवस्थेला प्रश्न विचारण्याची ताकद होती.

म्हणूनच नाना पाटेकर यांचे निधन ही एका कलाकाराची झालेली साधी एक्झिट नाही. एका युगाचा पडदा पडला आहे.

आज पडदा शांत आहे…

नानांचा आवाज शांत आहे…

पण त्यांच्या भूमिका, त्यांचे संवाद आणि त्यांनी दिलेला अभिनयाचा ठसा पुढील अनेक पिढ्यांच्या मनात घुमत राहणार आहे.नाना या नावामागची माणुसकीही मोठी होती

पडद्यावर कठोर, रोखठोक आणि आक्रमक दिसणाऱ्या नानांच्या मनात मात्र समाजातील वंचित, शेतकरी आणि गरजू माणसासाठी विलक्षण संवेदनशीलता होती. सामाजिक कार्याच्या माध्यमातून त्यांनी अनेक गरजूंसाठी मदतीचा हात पुढे केला. शेतकरी आणि ग्रामीण भागातील प्रश्नांशी त्यांचे भावनिक नाते होते. त्यांच्या सामाजिक कार्याची ही बाजू त्यांच्या अभिनयाइतकीच महत्त्वाची ठरली.

म्हणूनच नाना पाटेकर हे केवळ स्टार नव्हते. ते लोकांच्या दुःखाशी जोडलेले कलाकार होते.

सामान्य माणसाच्या डोळ्यात आज अश्रू… :-नानांच्या निधनाची बातमी समोर येताच महाराष्ट्रासह देशभरातील त्यांच्या चाहत्यांमध्ये शोककळा पसरली आहे. ज्यांनी त्यांच्या चित्रपटातील संवादांवर टाळ्या वाजवल्या, त्यांच्या अभिनयावर प्रेम केले, त्यांच्या भूमिकांमध्ये स्वतःला पाहिले आणि त्यांच्या सामाजिक कार्यातून माणुसकी अनुभवली, त्या प्रत्येकाच्या मनात आज एकच भावना आहे—

नाना, तुम्ही पडद्यावरून गेलात; पण आमच्या मनातून कधीच जाणार नाही!

कलाकार येतात आणि जातात; काही कलाकार मात्र काळाच्या पुढे जाऊन अमर होतात. नाना पाटेकर हे त्यापैकीच एक.

आज भारतीय चित्रपटसृष्टीने एक असामान्य अभिनेता गमावला आहे. महाराष्ट्राने आपला एक जिव्हाळ्याचा कलाकार गमावला आहे आणि लाखो चाहत्यांनी आपल्या मनातील नाना गमावला आहे.

नटसम्राटाचा प्रयोग संपला…

पडदा पडला…

पण नानांचा अभिनय, त्यांचा आवाज आणि त्यांची माणुसकीची आठवण सदैव जिवंत राहील.